Thursday, October 29, 2009

पुन्हा पुन्हा चुकण्यासाठी

क्षणोक्षणी चुका घडतात,

आणि श्रेय हरवून बसतात.

आपल्याच रिकाम्या ओंजळी आपल्याला

फार काही शिकवत असतात.


कणभर चुकीलाही

आभाळाएवढी सजा असते,

चुक आणि शिक्षा यांची कधी

ताळेबंदी मांडायची नसते


एक कृती, एक शब्द

एकच निमिष हुकतं-हुकतं

उभ्या जन्माच्या चुकामुकीला

तेवढं एक निमित्त पुरतं

अखेर हे सारं घडतं केवळ आपण काही शिकण्यासाठी

आपण मात्र शिकत असतो

पुन्हा पुन्हा चुकण्यासाठी!

- सुधीर मोघे

संक्षेप

हा ठोकरून गेला, तो वापरून गेला..
जो भेटला मला तो वांधा करून गेला!

वेशीवरी मनाच्या आले सवाल सारे
माझा सवाल माझ्या ओठी विरून गेला

माझ्याविना फुलांची दिंडी निघून गेली
काटाच प्यार आता जो मोहरून गेला

चाहूल ही तुझी की, ही हूल चांदण्याची?
जो चंद्र पाहिला मी तोही दुरून गेला!


केव्हाच आसवांची गेली पुसून गावे..
स्वप्नामधेच माझा रस्ता सरून गेला


बोलू कुणास देई आकांत हा सुखाचा?
मागेच दु:खितांचा टाहो मरून गेला!

कानात कोठडीच्या किंचाळला झरोका-
“बाहेर एक कैदी तारा धरून गेला!”

आजन्म ही तुझी मी केल्यावरी प्रतीक्षा..
माझाच भास माझ्या अंगावरून गेला!

- ( एल्गार ) सुरेश भट

आता वाटतं

आता वाटतं की नऊ नऊ महिने घेणार एक एक शब्द यायला

आता वाटतं भरभरून द्यावसं वाटावं, असं नाहीच काही द्यायला

एका भाबड्या प्रामाणिकपणे सारंच मांडत आलो इतके दिवस

आता वाटतं – नको होतं सारं इतक्या लग्बगीने सांगायला

आता वाटतं की आपल्या हयातीत उणावणार नाही हा दुष्काळ,

कसे सचैल भिजायचो इतके दिवस – मजा वाटते आहे !

काही देणार नाही असा शब्दच वाटत नाही लिहावासा

अस्वस्थ वाटते आहे, लेखणीची भीती वाटते आहे …

आता वाटते इतका अधाशीपणा नको होता करायला


थोड्या धीराने घेतलं असतं, तर उरलीही असती श्रीशिल्लक काही

आता परत काही नवे वाटून घेण्यासाठी नवा प्रवास

प्राणात खोल शोधतोय त्राण; गवसत नाही !

भरून आला होतात काठोकाठ त्या मेघांनो – क्षमा !

बहरून आला होतात त्या उद्यानांनो – क्षमा !

झाली असेल कुचराई एखादा थेंब झेलण्यात, फूल खुडण्यात

पण त्यासाठी इतकी शिक्षा फार होते आहे !

पक्षी कुठेही उडत असो, क्षितिजाकडेच उडत असतो

यावर आता विश्वास ठेवायचा फक्त …

हाताची घडी घालून, शांतपणे मिटायचे डोळे

थंड झालं तर पाणीच होतं म्हणायचं,

आणि उसळलंच तर म्हणायचं रक्त !

- मौनाची भाषांतरे, संदिप खरे

शपथ सुटली म्हण!
गोष्ट फिटली म्हण!
मला ओळखू दे आधी
मग म्हणायचे ते म्हण!!

आभाळ भरलं आहे
वारा पडला आहे
आधी उपचार म्हणून मल्हार
मग मरवा म्हण!!

शिळेवर बसलो आहे
शिळेसारखा सारखा बसलो आहे
!
शिळेवर गुणगुणतो जुनीच दुख्खे
तू काही नवीन म्हण!!

थोड़े म्हणायचे म्हण
थोड़े ना म्हणायचे म्हण
!
गाणे संपताना तरी
सम गाठली म्हण!!
- मौनाची भाषांतरे, संदीप खरे
नुकत्याच कविता लिहु लागलेल्या
अशक्त मुलाच्या आई वडिलांना डॉक्टरने सांगितले,
आता लिहायला लागलाच आहे, तर लिहु दे त्याला कविता,
टॉनिक वगैरे देतो मी
पण शक्यतो कविता लिहण्याची वेळ त्याच्यावर न आणलीत तर बरं!

जगणं सुंदर असल्याचं सिद्ध करता आलं
तर अवश्य दाखवा करुन..
कारण मृत्युच्या लेण्यांमधलं गुढ, सुंदर धुकं
त्याच्या मनात दाटलयं अगदी जन्मापासुन!

नाती, मित्र, प्रेम, मारवा, पैसा..
सगळ्यावर ठेचा खाईलच तो यथावकाश
फळ पिकण्या आधीच घाई नको शक्यतो
वा भरावं त्याचं पोट म्हणुन उपास तापास!!

शहाण्यासारखा लिहतो म्हणुन
शहाणा म्हणण्याची नको घाई…
तो लिहतो त्याच्यावरुनच
त्याचाच उडतो विश्वास
सुकण्या आधी शाई!!!

थोटे पडतील हात पाय.. घरामध्ये खचतेच भुई
साता जन्माचे पापग्रह नाचत राहतील थुई थुई
दिवसा झोप, रात्री जाग असे होवुन जाईल घर…
बोलुनसुद्धा उपयोग नाही, तो असेल रानभर

मुळातच उपचार कमीच या रोगाला
तुम्ही नाही तर दुसरं एखादं कारण असेलच हजर
त्यातुनही वाढलच तर वाढु दे हे दुखणं
यातुनच ओसंडत येतो एखादा ज्ञानेश्वर!!

- मौनाची भाषांतरे, संदीप खरे

Tuesday, October 27, 2009

शेवटचीच भेट दोघांची... उरल्यासुरल्या पुण्याईने मिळालेला ३-४ प्रहरांचा एकांत...
परिस्थिती अशी की आता हे एकमेकांत समरसून जाणं पुन्हा नशिबी नाही हे दोघांनाही उमगलेलं...
आपापली आयुष्यं खांद्यावर घेऊन दोन वाटांनी निघून जाण्यापूवीर् एकमेकांना भरभरून देण्याघेण्याची जीवघेणी धडपड. ही भेट 'मनस्वी' सुद्धा... 'देहस्वी'सुद्धा- पण 'आता पुन्हा कधीच नाही' हे वाक्य घड्याळ्याच्या लंबकासारखं प्रत्येक क्षणावर टोले देत राहतं... स्पर्शाच्या रेशमी मोरपिसांचे चटकेच मनावर उतरतात.
गेले द्यायचे राहून, तुझे नक्षत्रांचे देणे;
माझ्यापास आता कळ्या, आणि थोडी ओली पाने...

आलो होतो हासत मी, काही श्वासांसाठी फक्त;
दिवसांचे ओझे आता, रात्र रात्र शोषी रक्त

आता मनाचा दगड, घेतो कण्हत उशाला;
होते कळ्यांचे निर्माल्य, आणि पानांचा पाचोळा...
गीत-आरती प्रभू
संगीत-पं. हृदयनाथ मंगेशकर
स्वर-आशा भोसले
सलाम

(माझी सर्वांत आवडती कविता...)

सलाम
सबको सलाम
ज्याच्या हातात दंडा
त्याला सलाम,
लाथेच्या भयाने
डावा हात गांडीवर ठेवून
उजव्या हाताने सलाम,
बघणार्‍याला सलाम,
न बघणार्‍याला सलाम,
विकत घेणार्‍याला सलाम,
विकत घेणाचा इषारा करणार्‍याला सलाम,
सलाम भाई सबको सलाम.

वटारलेल्या प्रतेक डोळ्याला सलाम,
शेंदूर फासलेल्या दगडाला सलाम,
लाखो खर्चून बांधलेल्या देवळांना सलाम,
देवळातल्या देवांच्या धाकाला सलाम,
देवांचे आणि धर्माचे कंत्राट घेणार्यांना सलाम,
रिकाम्या हातातून ऊद कढणार्‍या बडेबुवाला सलाम,
शनीला सलाम, मंगळाला सलाम,
भितीच्या प्रतेक ठेकेदाराला सलाम,
आईवर आयुष्यभर गुरगुरणार्‍या बापाला सलाम,
बापावर गुरगुरणार्‍या साहेबाला सलाम,
साहेबाची टरकवणार्‍या त्याच्या सहेबाला सलाम,
सलाम प्यारे भाईयों और भैंनो सबको सलाम.

ज्याच्या हातात वृत्तपत्र त्याला सलाम,
भाषणांचे,सभांचे
फोटो सकट रिपोर्ट छापतो त्याला सलाम,
वृत्तपत्रांच्या मालकांना सलाम,
त्यांची वेसण धरणार्‍या राज्यकर्त्यांना सलाम,
ज्याच्या समोर माइक्रोफोन त्याला सलाम,
त्यातून न थांबता बोलतो त्याला सलाम,
लाखोंच्या गर्दीला सलाम,
गर्दी झुलवणार्‍या जादुगारांना सलाम,
भाईयों और भैनों सबको सलाम.

नाक्यावरच्या दादाला सलाम,
हातभट्टीवाल्याला सलाम,
स्मग्लरला सलाम,
मट्‍केवाल्याला सलाम,
त्यांनी पेरलेल्या हफ्त्यांना सलाम,
लोकशाहीलाबी सलाम,
ठोकरशाहीलाबी सलाम,
सत्तेचा ट्रक चालाविण्यार्‍यांना सलाम,
ट्र्क खाली चिरडलेल्या गांडुळांना,कुत्र्यांना सलाम,
ज्याच्या हातात चाकू त्याला सलाम,
विमानातून बँम्ब फेकणर्‍यालंना सलाम,
शस्त्रास्त्रांच्या प्रचंड व्यापार्‍यांना सलाम,
कळाबाजारवल्यांना सलाम,
त्यांना फाशी देण्याची घोषणा करणार्‍यांना सलाम,
गटारातल्या पाण्याने इंजेक्शन भरणार्‍यांना सलाम,
तिरडीचे समान विकणार्‍यांना सलाम,
तिरडी उचलणार्‍या खांद्यांना सलाम,
मौत सस्ती करणार्‍या सर्वांना सलाम,
सलाम प्यारे दोस्तों सबको सलाम.

बिळांना सलाम,
बिळातल्या उंदरांना सलाम,
घरातल्या झुरळांना सलाम,
खाटेतल्या ढेकणांना सलाम,
पिचलेल्या बयकोला सलाम,
दीड खोलीतल्या पोरडयाला सलाम,
गाडीत चेंगरणार्‍या गर्दीला सलाम,
किडक्या धान्याला सलाम,
भोके पडलेल्या पिवळ्या गन्जिफ्रोकला सलाम,
धध्यांच्या मलकाला सलाम,
युनीयनच्या लिडरला सलाम,
संपाला सलाम,
उपासमारीला


सर्व रंगांच्या सर्व झेंड्यांना सलाम,
चाळीचाळीतून तुंबलेल्या
संडासातल्या लेंड्यांना सलाम,
मानगूट पकडणार्‍या प्रतेक हाताला सलाम,
सलाम,भाइयों और भैनों,सबको सलाम.

या मझ्या परमपवित्र इत्यादी देशाला सलाम,
या देशाच्या सुउदात्त सुमंगल सुपरंपरेला सलाम,
सर्व बिलंदर घोशणांना सलाम,
जातिभेदाच्या उकिरड्यांना सलाम,
या उकिरड्यातून सत्तेच पीक कढणार्‍यांना सलाम,
उपनिषदे आणि वेदांना सलाम,
साखरकारखान्यांच्या दादांना सलाम,
त्यांच्या शेकडो लोर्‍यांना सलाम,
निवडणुकींना सलाम,
निवडणुकफंडाला सलाम,
अद्रूष्य बुक्यांना सलाम,
मतांच्या आंधळ्या शिक्यांना सलाम,
ससा हाती असलेल्या पारध्यांना सलाम,
त्यांच्या तैनतीतल्या गारद्यांना सलाम,
दलितांवर अत्याचार करणार्‍यांना सलाम,
या बातम्या वचाणार्‍या सर्व षंढांना सलाम,
सलाम,भाइयों और भैनों,सबको सलाम.

सत्ता संपत्तीच्या भाडव्यांचा देश म्हटले
तर डोके फोडतील,
हलकट लाचारांचा देश म्ह्टले
तर रस्त्यावर झोडतील,
खरीदलेजाणार्‍यांचा देश म्हटले
तर वाटा रोखतील,
देवधर्माविषयी,नेत्यांविषयी वाइट बोललो
तर नाक्यावर गाठून ठोकतील,
शोषण करणार्‍यांचा देश म्हटले
तर नोकरीवरुन कढतील,
म्हणून आधी मझ्या नपुंसकत्वाला सलाम,
आणि त्यानंतर अर्थातच
या मझ्या
परमपवित्र सुउदात्त सुमंगल देशाला सलाम,
या महान देशाच्या महान परंपरेला सलाम.

सलाम प्यारे भाइयों और भैनों सबको सलाम,
अनेक हात असते
तर अनेक हातांनी केला असता सलाम,
लेकिंन माफ करना भाइयों,
हात तर दोनच
आणि त्यातला डावा लाथेच्या भयाने
ठेवलेला गांडीवर
म्हणून फक्त ऊजव्या हाताने सलाम,
सलाम, सबको सलाम,
भाइयों और भैनों सबको सलाम.

इस हस्पताल में,
सब कुछ है, और माहिर फ़न डाक्टर भी हैं,
सांसें मशीन के जरिये चलती रहती हैं,
और बोतलों में भर के खून मिलता रहता है
'लिवर' भी ठीक दामों पर मुहैया होता है
आंखें बदलने के लिए, आंखों के बैंक हैं ।

मैं, 'हार्ट-बाईपास' करा रहा हूं ऐ खुदा
डाक्टर फ्रेज़र एक्सपर्ट हैं
ऐसी शदीद तेरी जरूरत नहीं मगर
गर वक्त है, तो आ ना, पास बैठ
कोई बात करेंगे !!

- गुलज़ार


किताबें - गुलज़ार

रात पश्मीने की - रूपा कं - २००२


किताबें झान्कती हैं बन्द
अल्मारी के शीशों से
बडी हसरत से ताकती हैं
महीनो अब मुलकातें नही होती
जो शामें इनकी सोहबत में कटा
करती थीं
अब अक्सर
गुजर जाती है कम्प्युटर के
पर्दे पर

बडी बेचैन रहती हैं किताबें
इन्हे अब नीन्द मे चलने की आदत
हो गयी है
बडी हसरत से ताकती हैं

जो कदरें वो सुनाती थीं
कि जिन के सैल कभी मरते नही थे
वो कदरें अब नज़र आती नही घर में
जो रिश्ते सुनाती थीं
वो सारे उधडे उधडे हैं

कोइ सफ़हा पलट-ता हूं तो इक सिसकि
निकलती है
कई लफ़्ज़ों के माने गिर पडे हैं
बिना पत्तों के सूखे टुन्ड लगते
हैं वो सब अल्फ़ाज़
जिन पर अब कोइ माने नही उगते

बहुत सी इस्तलाहें हैं
जो मिट्टि के सिकोरों की तरह
बिखरि पडी हैं
गिलासों ने उन्हें मतरूक कर
डाला


ज़ुबान पर जायका आता था जो सफ़हे
पलटने का
अब उन्गली क्लिक करने से बस इक
झपकी गुजरती है
बहुत कुछ तह-ब-तह खुलता चला जाता
है पर्दे पर

खिताबों से जो जाति राब्ता था,
कट गया है
कभी सीने पे रख के लेट जाते थे
कभी गोदी में ले लेते
कभी घुटनो को अपने रिहल की सुरत
बना कर
नीम सज़दे में पढा करते थे, छोटे
थे ज़बीं से
वो सारा इल्म तो मिलता रहेगा
बाद में भी
मगर वो जो किताबो में मिला करते
थे सूखे फूल
और मह्के हुए रुक्के
किताबें मांगने, गिरने, उठाने
के बहाने रिश्ते बनते थे
उनका क्या होगा
वो शायद अब नहीं होंगे


चिप-चिपे दूध से नहलाते हैं
आंगन में खड़ा कर के तुम्हें
शहद भी, तेल भी, हल्दी भी, ना जाने क्या-क्या
घोल के सर पे लुढ़ाते हैं गिलसियां भर के...

औरतें गाती हैं जब तीव्र सुरों में मिल कर
पांव पर पांव लगाये खड़े रहते हो
इक पथरायी सी मुस्कान लिये

बुत नहीं हो तो, परेशानी तो होती होगी ।

जब धुआं देता, लगातार पुजारी
घी जलाता है कई तरह के छोंके देकर
इक ज़रा छींक ही दो तुम,
तो यकीं आए कि सब देख रहे हो!!!

अफाट होती तुझी स्मरणशक्ती
अफाट होती तुझी स्मरणशक्ती
तुला नेमके ठाऊक होते, एकमेकाना पहिल्यान्दा पाहीले
तेव्हा सुर्याचा पृथ्वीशी असलेला नेमका कोन
एकमेकान्च्या नजरेत हारवताना
आपन नक्की किती होतो एक का दोन?

तुला ठाऊक होते माझ्या कुठल्या शर्टला होती किती बटने?
कुठल्याचा उसवला होटा खिसा?
रात्रभर गाणी म्हणून दाखवताना
नेमका कितव्या गाण्याला बसला होता घसा

तुझ्याशी बोलताना चुकून जाम्भई निसटली
त्या दिवसाची तारीख, महिना, वर्ष, वेळ
आणी एकून किती मायक्रो सेकन्द टिकू शकला होता
मुश्किलीने एकमेकान्शी अबोला धरण्याचा खेळ

आठवतेका तुला रातरानी शेजारी बसून
कविता म्हणून दाखवताना
फुललेल्या एकूण कळ्यान्ची सन्ख्या
माझ्या अक्षराची पुस्तकात लिहीलेली मानसशास्त्रीय व्याख्या

नेमके आठवत होते तुला,
कवितानी बोट टिकवले होते ते नेमके कुठल्या क्षणावर.
आणि मनावरील पानावर कोरल्या गेल्यावरही,
कुठली कविता कुठल्या पानावर.
अफाट होती तुझी स्मरनशक्ती,
मलाच कसेकाय विसरलीस कुणास ठाऊक?

संदीप खरे.......
प्रलय

उगाच काय गं छोट्या मोठ्या गोष्टीवरून इतके वाद
उगाच काय माझ्यासकट जगण्याचाही सोडतेस नाद

मी, तू , जगणे, पृथ्वी, कोणीच इतके वाईट नाही
आधीरपणावाचून इथे दुसरे कोणी घाईत नाही

अगं विरस व्हावा इतके काही उडले नाहीत इथले रंग
स्पेशल इफेक्टस्‌शिवायसुद्धा शहारून येऊ शकते अंग

अजून आहे आकाश निळे, अजून गुलाब नाजूक आहेत
अजून तरी दाही दिशा, आपल्या आपल्या जागी आहेत

पैसे भरल्यावाचून अजून, डोळा तारे दिसत आहेत
झाडांच्याही सावल्या, अजून विनामूल्य पडत आहेत

अजून तरी कर नाही, आपले आपण गाण्यावर
‘सा’ अजून ‘सा’ च आहे, ‘रे’ तसाच ऋषभावर

अजून देठी तुटले फूल, खाली पडते जमिनीवर
छाया पडता पायाखाली, सूर्य असतो डोईवर

स्पॉन्सर केल्यावाचू अजून, चंद्र घाली चांदणभूल
अजून कुठल्या वचनाशिवाय, कळी उमलून होते फूल

सागर अजून, गणतीवाचून, लाटेमागून सोडी लाट
अजून तरी कुठली जकात घेत नाही पाऊल वाट

थंडी अजून थंडी आहे, ऊन आहे अजून ऊन
पाऊस पडता अजूनसुद्धा माती हसते आनंदून

काही काही बदलत नाही, त्वेषाने वा प्रेमाने
जन्मानंतर अजून तसेच मरण येते इमाने

आकाशाचे देणे काही आज-उद्या फिटत नाही
आणि इतक्या लवकर प्रलय होईल, असे काही वाटत नाही


--- संदीप खरे